--- A Word on This Shabd ---
Kanav Gupta recently recited this Shabd to me, while admonishing me to mend my sleeping patterns, rudely pointing to my advancing years and reminding me of the urgency of life’s moments – that the boat must be secured before the waters rise.
--- Original Gurmukhi Text ---
ਸੂਹੀ ਲਲਿਤ
ਬੇੜਾ ਬੰਧਿ ਨ ਸਕਿਓ ਬੰਧਨ ਕੀ ਵੇਲਾ ॥
ਭਰਿ ਸਰਵਰੁ ਜਬ ਊਛਲੈ ਤਬ ਤਰਣੁ ਦੁਹੇਲਾ ॥੧॥
ਹਥੁ ਨ ਲਾਇ ਕਸੁੰਭੜੈ ਜਲਿ ਜਾਸੀ ਢੋਲਾ ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥
ਇਕ ਆਪੀਨ੍ਹੈ ਪਤਲੀ ਸਹ ਕੇਰੇ ਬੋਲਾ ॥
ਦੁਧਾ ਥਣੀ ਨ ਆਵਈ ਫਿਰਿ ਹੋਇ ਨ ਮੇਲਾ ॥੨॥
ਕਹੈ ਫਰੀਦੁ ਸਹੇਲੀਹੋ ਸਹੁ ਅਲਾਏਸੀ ॥
ਹੰਸੁ ਚਲਸੀ ਡੁੰਮਣਾ ਅਹਿ ਤਨੁ ਢੇਰੀ ਥੀਸੀ ॥੩॥੨॥੭੯੪॥
--- In Devanagari Script ---
सूही ललित
बेड़ा बंधि न सकिओ बंधन की वेला ॥
भरि सरवरु जब ऊछलै तब तरणु दुहेला ॥१॥
हथु न लाइ कसुंभड़ै जलि जासी ढोला ॥१॥ रहाउ॥
इक आपीन्है पतली सह केरे बोला ॥
दुधा थणी न आवई फिरि होइ न मेल़ा ॥२॥
कहै फ़रीदु सहेलीहो सहु अलाएसी ॥
हंसु चलसी डुंमणा अहि तनु ढेरी थीसी ॥३॥२॥७९४॥
--- Roman Transliteration ---
Sūhī Lalit
Beṛā bandhi na sakio bandhan kī velā ॥
Bhari sarvar jab ūchhalai tab taraṇu duhelā ॥1॥
Hathu na lāi kasumbhaṛai jali jāsī ḍholā ॥1॥ rahāu ॥
Ik āpīnhai patlī sah kere bolā ॥
Dudhā thaṇī na āvaī phiri hoi na melā ॥2॥
Kahai Farīdu sahelīho saho alāesī ॥
Hansu chalasī ḍumṇā ahi tanu ḍherī thīsī ॥3॥2॥794॥
--- Line-by-Line Literal Translation ---
The boat could not be tied at the time of tying.
When the reservoir fills and rises, then crossing becomes difficult.
Do not put your hand on the safflower; it will go/loss in water. (Pause/Refrain)
One alone, frail, hears the words spoken to her.
When milk does not come into the breasts, then there is no meeting again.
Farid says: O companions, the master/Beloved will summon.
The swan will depart, wavering; this body will become a heap.
--- Rough English Poetic Rendering ---
The boat was never tied in time,
And when the waters rise, the crossing is lost.
Refrain:
Do not reach for the safflower, friend;
It will dissolve in the waves.
Alone, the frail one hears the admonition.
When the season of milk has passed, no union returns.
Farid says: companions, the Master will summon.
The swan will depart, wavering and hesitant,
And this body will lie, nothing but a heap of dust.
--- Explanatory Notes ---
Beṛā = boat of remembrance (Simran), i.e. spiritual preparation.
Bandhan kī velā = the time to prepare (life itself).
Bhari sarvar = when the river/reservoir floods, i.e. at death, it is hard to cross.
Kasumbh (safflower) = worldly attachments; its colour fades quickly.
Patlī = frail spiritual condition.
Dudhā thaṇī = the time when milk comes in the breasts, metaphor for the prime of life; once lost, the chance of union with the Beloved does not return.
Hansu (swan) = soul.
Ḍumṇā = wavering, two-minded.
Ahi tanu ḍherī = this body will become a heap of dust.
--- About Sheikh Farid ---
Sheikh Farid (1173–1266) was a Sufi poet whose writings are the oldest included in the Guru Granth Sahib. His verses, known as Shabds, convey spiritual wisdom, moral guidance, and reflections on life’s fleeting nature. Often set to Rāgs (musical measures), these Shabds combine metaphor, devotion, and practical counsel, urging the seeker to prepare their soul before the moment of reckoning arrives.
--- ਕਸੁੰਭੜੈ / Kasumbh Explained ---
My friend had heard this Shabd from his father and with his amazing memory could recite it by heart. He asked me if I knew the meaning of ਕਸੁੰਭੜੈ. Our first attempts to find the word in dictionaries did not yield any result until we finally tracked it down on YouTube and then on Punjabi Kavita (https://www.punjabi-kavita.com/ShabadBabaSheikhFarid.php#gsc.tab=0
), from where this text is taken.
Once the reference was found, dictionary meanings were easy to locate:
kusumbh / ਕੁਸੁੰਭ / kusumbhá / ਕੁਸੁੰਭਾ / kusumh / ਕੁਸੁਮ੍ਹ – Safflower (Carthamus tinctoria). The oil is used medicinally, the seeds are laxative, and the flowers are used in jaundice. The petals contain carthamic acid, which forms rouge when mixed with talc, and mixed with carbonate of soda produces a colourless card rouge that shows its colour only on the skin. The petals are also used as a rose-coloured dye or to adulterate saffron. (Source: Maya Singh)
In the Shabd, ਕਸੁੰਭੜੈ metaphorically refers to worldly attachments or desires that are fleeting and easily destroyed – like the colour of the safflower fading in water.
Category: Punjabi
ਮਿਹਰਬਾਨ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ | Kind Judge Sahib | Swaraj Bir Singh
ਸਵਰਾਜਬੀਰ
ਮਿਹਰਬਾਨ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਮਹਾਵੀਰ ਨਰਵਾਲ ਮਰ ਗਿਐ
ਹਾਂ, ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਨਤਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪਿਉ
ਇਸ ਜੱਗ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਮਿਹਰਬਾਨ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਉਹ ਧੀ ਧਿਆਣੀ
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ
ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਬਾਰ ‘ਚ ਆਈ ਸੀ
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਹਾ
ਕਿ ਮੇਰੇ ‘ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਨਾ ਚਲਾਓ
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਹਾ
ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿਓ
ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਮਿੰਨਤ ਕੀਤੀ ਸੀ
ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ ਦੋ ਪਲ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਣੈ
ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਨੇ
ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਹੈ
ਉਹ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ
ਜਦ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਮਰ ਗਈ
ਉਹਦਾ ਪਿਉ ਹੀ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਸੀ
ਡੂੰਘੀ ਛਾਂ ਸੀ ਉਹ।
ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਓ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਐ
ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੇ
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੰਗੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਾਏ
ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਐ
ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ
ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ‘ਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤੈ
ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਓ, ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਤੁਸੀਂ ਮੁਨਸਿਫ਼ ਓ
ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ
ਉਹ ਦੋ ਪਲ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸੀ
ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖ ਸਕਦੀ
ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਓ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਓ
ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹਰ ਤਾਕਤ ਐ, ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਤੁਸੀਂ ਇਨਸਾਫ ਕਰ ਸਕਦੇ ਓ
ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਐ ਗਲਤ ਐ
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੇ ਓ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਪਰ ਤੁਸੀਂ
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ
ਦੋ ਪਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਸਕਦੇ
ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਦੋ ਪਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ
ਉਹ ਦੋ ਪਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਤਾਕਤ ਹੈ
ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਇਨਸਾਫ ਹੈ
ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਸਾਫ਼ ਸ਼ਫਾਫ ਹੈ
ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ
ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਫਰਿਆਦ
ਸੋਮਵਾਰ ਸੁਣੋਗੇ
ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਉਹ ਸੋਮਵਾਰ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ
ਉਹ ਸੋਮਵਾਰ
ਹੁਣ ਕੈਲੰਡਰ ‘ਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਐ।
ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ
ਇਸ ਸੋਮਵਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੋਗੇ।
***
मेहरबान जज साहिब
सवराजबीर
मेहरबान जज साहिब
महावीर नरवाल मर गिऐ
हां, जज साहिब
नताशा दा पिओ
इस जग ‘च नहीं रहा।
मेहरबान जज साहिब
उह धी धिआणी
पिछले दिनीं
तुहाडे दरबार ‘च आई सी
उस ने इह नहीं सी किहा
कि मेरे ते मुकदमा ना चलाओ
उस ने इह नहीं सी किहा
कि मैनूं दोष मुकत कर दिओ
उसदे वकील ने मिन्नत कीती सी
कि उस नूं दे दिओ दो पल
उस ने आपणे पिओ दा मूंह वेखणै
उस दे नाल दो गलां करनीआं ने
उह बिमार है
उह तेर्हां वर्हिआं दी सी
जद उहदी मां मर गई
उहदा पिओ ही उहदी मां सी
डूंघी छां सी उह।
तुसीं जाणदे ओ जज साहिब
तुहानूं बहुत चंगी तर्हां पता ऐ
इस कुड़ी ने
दिल्ली दे दंगे नहीं सी कराए
उह निरदोष ऐ
उह समाज दे पिंजरे तोड़ना चाहुंदी सी
तुसीं उस नूं ताकत दे पिंजरे ‘च कैद कर दित्ता ऐ।
तुसीं बहुत ताकतवर ओ, जज साहिब
तुसीं मुनसिफ़ ओ
तुसीं उसनूं
उह दो पल दे सकदे सी
कि उह आपणे पिउ दा मूंह वेख सकदी
तुसीं उस नूं होर कैद विच रख सकदे ओ जज साहिब
तुसीं उस नूं उमर कैद दी सज़ा दे सकदे ओ
तुहाडे कोल हर ताकत ऐ, जज साहिब
तुसीं इनसाफ कर सकदे ओ
उपर लिखिआई गलत ऐ
तुसीं सब कुछ कर सकदे ओ जज साहिब
पर तुसीं
उस नूं आपणे पिउ नाल गलां करन लई
दो पल नहीं सी दे सकदे
तुसीं उह दो पल नहीं सी दे सकदे जज साहिब
तुहाडे कोल
उह दो पल देण वाला दिल नहीं है, जज साहिब
तुहाडे कोल ताकत है
तुहाडे कोल इनसाफ है
तुहाडा दिल साफ़ शफाफ है
तुसीं किहा सी
तुसीं उसदी फरिआद
सोमवार सुणोगे
जज साहिब
उह सोमवार हुण नहीं आवेगा
उह सोमवार
हुण कैलंडर ‘चों गाइब हो गया ऐ
जज साहिब
तुसीं सारी उमर
इस सोमवार दी तलाश करदे रहोगे।
***
Kind Judge Sahib
by Swarajbir
(Translated from the Punjabi, translator not known)
Mahavir Narwal is dead
Yes Judge Sahib
Natasha’s father
is no more in this world
Kind Judge Sahib
Day ago, this daughter
had come to your Court
She had not said
“Don’t prosecute me”
She had not said
“Declare me innocent”
Her lawyer had prayed “Give her two moments
She is to see her father
She wants to talk to him a bit
He is sick.”
She was 13 years of age
When her mother died
Her father was her mother
A shade giving tree he was
You know Judge Sahib
You know it too well
That this girl
did not incite violence in Delhi
She is innocent
She wanted to break the cage of the Society
You put her in the cage of the State
You are too powerful Judge Sahib
You are munsif
You could have given her two moments
to see her father
Judge Sahib, you can keep her in prison for more days
You can hand over her a sentence of life imprisonment
Your black robes have all the powers Judge Sahib
You can do justice
What is written above is wrong
You can do everything Judge Sahib
But you couldn’t have granted her
Two moments to talk to her father
You couldn’t give her
those two moments Judge Sahib
because you don’t have that heart which could grant her those two moments
You have power
You have justice
You had said
You will hear prayer on Monday
Judge Sahib, that Monday won’t come
That Monday
has disappeared from the Calendar
Judge Sahib
For your whole life
You will be searching for that Monday.
Swaraj Bir Singh is the editor of the Punjabi Tribune.
About Mahavir Narwal.
ਮੈਂ ਕਿਹਡ਼ਾ ਜਂਗਲ ਨਹੀਂ ਤੁਰਿਯਾ | What jungle haven’t I walked | Rabbi Shergill
ਮੈਂ ਕਿਹਡ਼ਾ ਜਂਗਲ ਨਹੀਂ ਤੁਰਿਯਾ | मैं किहड़ा जंगल नहीं तुरिया | What jungle haven’t I walked
ਮੈਂ ਕਿਹਡ਼ਾ ਸਾਗਰ ਨਹੀਂ ਤਰਿਆ | मैं किहड़ा सागर नहीं तरिआ | What ocean haven’t I swum
ਮੈਂ ਕਿਹਡ਼ਾ ਅਂਬਰ ਨਹੀਂ ਟੋਹਿਯਾ | मैं किहड़ा अंबर नहीं टोहिया | What skies haven’t I explored
ਪਰ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਚੋਂ | पर कुझ तेरे चों | But nothing in you
ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਚੋਂ | कुझ तेरे चों | Nothing in you
ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਯਾ | तेरा नहीं मिलिया | Was your own
The original Lal Singh Dil verse is as follows:
“…ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਤੁਰਿਆ
ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਸਾਗਰ ਨਹੀਂ ਤਰਿਆ
ਕਿਹੜੇ ਅੰਬਰ ਨਹੀਂ ਟੋਹੇ
ਕੁਝ ਵੀ ਤੇਰੇ ‘ਚੋਂ ਪਰ
ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ”
“…किहड़े किहड़े जंगल नहीं तुरिआ
किहड़े किहड़े सागर नहीं तरिआ
किहड़े अंबर नहीं टोहे
कुझ वी तेरे ‘चों पर
तेरा नहीं मिलिआ”
kehRe kehRe saagar nahii taryaa
kehRe kehRe ambar nahii Tohe
kujh vii tere choN par
teraa nahii milyaa”
ਤੂੰ ਤੁਰਿਓਂ ਸੂਰਜ ਅਸਤਿਆ | you walked away, the sun set | Harbhajan Singh
ਤੂੰ ਤੁਰਿਓਂ ਸੂਰਜ ਅਸਤਿਆ
ਕੋਈ ਗਿਆ ਹਨੇਰੇ ਡੋਲ੍ਹ
ਅਸਾਂ ਤਕਵਾ ਲੈ ਕੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ
ਕੁੱਲ ਕਾਲਖ ਦਿੱਤੀ ਫੋਲ
ਅਸਾਂ ਦੀਵੇ ਬਾਲੀ ਚਾਨਣੀ
ਵਿੱਚ ਘਉਂ ਕੇ ਮਹਿਕਾਂ ਸੋਲ੍ਹ
ਅਸਾਂ ਲੂੰ ਲੂੰ ਗੀਤ ਜਗਾਇਆ
ਜਿਦ੍ਹੇ ਕਿਸਮਤ ਵਰਗੇ ਬੋਲ
ਔਹ ਤਾਰੇ ਸਾਡੀ ਮੁੱਠ ਵਿੱਚ
ਅਹਿ ਦੀਵੇ ਸਾਡੀ ਝੋਲ
ਕੁੱਲ ਕਿਸਮਤ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਵੇ
ਇੱਕ ਤੂੰ ਨਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ
तूं तुरिओं सूरज असतिआ
कोई गिआ हनेरे डोल्ह
असां तकवा लै के इशक दा
कुल कालख दिती फोल
असां दीवे बाली चानणी
विच घउं के महिकां सोल्ह
असां लूं लूं गीत जगाइआ
जिद्हे किसमत वरगे बोल
औह तारे साडी मुठ विच
अहि दीवे साडी झोल
कुल किसमत साडे वल वे
इक तूं ना साडे कोल
My pathetic translation:
you walked away,
the sun set
someone left,
spilling darkness
we took piety
from love
and rummaged
through the soot
we lit lamps
with moonlight
in stolen
fragrances softly*
we woke up
the song
in each pore
whose words
are like fate
those stars
are in our fist
these lamps
are in our lap
fate is on
our side
only you
are not here
Translation by Madan Gopal Singh (carried with permission):
The sun went down when you left
someone had gone spilling darkness all around
with love’s fervor,
we rummaged the dark spread, all its ground
with moonlight we lit the lamp,
with a dainty touch the fragrant stealth
In each pore and down,
we awakened the song
whose verses were like destiny’s own
Out there the stars were in our fist,
Down here in our lap the lamps
The full sweep of fate was on our side,
you alone were not there
Gloss provided by Rabbi on his FB post:
taqvaa – piety
fol – rummage
solh – delicate
gha’u.n ke – stealthily
luu.n-luu.n – each pore
Bullah ki jaanaa mai kaun
ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਕੀ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਕੌਣ ।
Bullha, what do I know about who I am?
ਨਾ ਮੈਂ ਮੋਮਨ ਵਿਚ ਮਸੀਤਾਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਵਿਚ ਕੁਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ,
ਨਾ ਮੈਂ ਪਾਕਾਂ ਵਿਚ ਪਲੀਤਾਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਮੂਸਾ ਨਾ ਫਰਔਨ ।
ना मैं मोमन विच मसीतां, ना मैं विच कुफ़र दीआं रीतां,
ना मैं पाकां विच पलीतां, ना मैं मूसा ना फरऔन ।
बुल्ल्हा की जाणा मैं कौण ।
I am not a believer in the mosques, nor do I follow the rites of unbelief.
I am not among the pure or the polluted. I am not Moses or Pharaoh.
Bullha, what do I know about who I am?
ਨਾ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਬੇਦ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਨਾ ਵਿਚ ਭੰਗਾਂ ਨਾ ਸ਼ਰਾਬਾਂ,
ਨਾ ਵਿਚ ਰਿੰਦਾਂ ਮਸਤ ਖਰਾਬਾਂ, ਨਾ ਵਿਚ ਜਾਗਣ ਨਾ ਵਿਚ ਸੌਣ ।
ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਕੀ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਕੌਣ ।
ना मैं अन्दर बेद किताबां, ना विच भंगां ना शराबां,
ना विच रिन्दां मसत खराबां, ना विच जागन ना विच सौण ।
बुल्ल्हा की जाणा मैं कौण ।
I am not in the Vedas or in the scriptures; I am not in drugs or in liquor.
I am not among the drunken reprobates. I am not in waking, nor am I in sleep.
Bullha, what do I know about who I am?
ਨਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਦੀ ਨਾ ਗ਼ਮਨਾਕੀ, ਨਾ ਮੈਂ ਵਿਚ ਪਲੀਤੀ ਪਾਕੀ,
ਨਾ ਮੈਂ ਆਬੀ ਨਾ ਮੈਂ ਖ਼ਾਕੀ, ਨਾ ਮੈਂ ਆਤਿਸ਼ ਨਾ ਮੈਂ ਪੌਣ ।
ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਕੀ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਕੌਣ ।
ना विच शादी ना ग़मनाकी, ना मैं विच पलीती पाकी,
ना मैं आबी ना मैं ख़ाकी, ना मैं आतिश ना मैं पौण ।
बुल्ल्हा की जाणा मैं कौण ।
I am not in joy or in sadness, nor am I in pollution or purity.
I am not of water or of earth, nor am I fire or air.
Bullha, what do I know about who I am?
ਨਾ ਮੈਂ ਅਰਬੀ ਨਾ ਲਾਹੌਰੀ, ਨਾ ਮੈਂ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨਗੌਰੀ,
ਨਾ ਹਿੰਦੂ ਨਾ ਤੁਰਕ ਪਸ਼ੌਰੀ, ਨਾ ਮੈਂ ਰਹਿੰਦਾ ਵਿਚ ਨਦੌਣ ।
ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਕੀ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਕੌਣ ।
ना मैं अरबी ना लाहौरी, ना मैं हिन्दी शहर नगौरी,
ना हिन्दू ना तुर्क पशौरी, ना मैं रहन्दा विच नदौण ।
बुल्ल्हा की जाणा मैं कौण ।
I am neither an Arab nor from Lahore, nor an Indian from the city of Nagaur.
I am not a Hindu, nor a Turk from Peshawar. Nor do I live in Nadaun.
Bullha, what do I know about who I am?
ਨਾ ਮੈਂ ਭੇਤ ਮਜ਼ਹਬ ਦਾ ਪਾਇਆ, ਨਾ ਮੈਂ ਆਦਮ ਹਵਾ ਜਾਇਆ,
ਨਾ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਧਰਾਇਆ, ਨਾ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਨਾ ਵਿਚ ਭੌਣ ।
ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਕੀ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਕੌਣ ।
ना मैं भेत मज़हब दा पाइआ, ना मैं आदम हवा जाइआ,
ना मैं आपना नाम धराइआ, ना विच बैठण ना विच भौण ।
बुल्ल्हा की जाणा मैं कौण ।
I have not discovered the secret of religion, nor am I born of Adam and Eve.
I have not given myself a name, nor am I found in sitting or moving about.
Bullha, what do I know about who I am?
ਅੱਵਲ ਆਖਰ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਹੋਰ ਪਛਾਣਾਂ,
ਮੈਥੋਂ ਹੋਰ ਨਾ ਕੋਈ ਸਿਆਣਾ, ਬੁਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਕੌਣ ।
ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਕੀ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਕੌਣ ।
अव्वल आखर आप नूं जाणां, ना कोई दूजा होर पछाणां,
मैथों होर ना कोई स्याणा, बुल्हा शाह खढ़ा है कौण ।
बुल्ल्हा की जाणा मैं कौण ।
– Bulleh Shah
Sufi Lyrics
translated by Christopher Shackle
Bullha, what do I know about who I am?
I know myself to be first and last, I do not recognise anyone else.
No one is wiser than I am. Bullha, who is the lord standing here?
I am not a believer in the mosques, nor do I follow the rites of unbelief.
I am not among the pure or the polluted. I am not Moses or Pharaoh.
I am not in the Vedas or in the scriptures; I am not in drugs or in liquor.
I am not among the drunken reprobates. I am not in waking, nor am I in sleep
.
I am not in joy or in sadness, nor am I in pollution or purity.
I am not of water or of earth, nor am I fire or air.
I am neither an Arab nor from Lahore, nor an Indian from the city of Nagaur.
I am not a Hindu, nor a Turk from Peshawar. Nor do I live in Nadaun.
I have not discovered the secret of religion, nor am I born of Adam and Eve.
I have not given myself a name, nor am I found in sitting or moving about.
I know myself to be first and last, I do not recognise anyone else.
No one is wiser than I am. Bullha, who is the lord standing here?
naa main momn vich msitaan, naa main vich kufer diaan ritaan,
naa main paakaan vich plitaan, naa main musaa naa fraun .
bullhaa ki jaanaa main kaun .
naa main andr bed kitaabaan, naa vich bhngaaan naa shraabaan,
naa vich rindaan mst khraabaan, naa vich jaagan naa vich saun .
bullhaa ki jaanaa main kaun .
naa vich shaadi naa gaemnaaki, naa main vich pliti paaki,
naa main aabi naa main khaki, naa main aatish naa main paun .
bullhaa ki jaanaa main kaun .
naa main arbi naa laahauri, naa main hindi shhr ngaauri,
naa hindu naa turk pshauri, naa main rhndaa vich ndaun .
bullhaa ki jaanaa main kaun .
naa main bhet mjehb daa paaiaa, naa main aadm hvaa jaaiaa,
naa main aapnaa naam dhraaiaa, naa vich baithn naa vich bhaun .
bullhaa ki jaanaa main kaun .
avvl aakhr aap nun jaanaan, naa koi dujaa hor pchaanaan,
maithon hor naa koi syaanaa, bulhaa shaah khdha hai kaun .
bullhaa ki jaanaa main kaun .
Bulleh Shah – Jogi de naal
makeh gayaan gall mukdii naahiin
bhaaven sou sou jummay paRh aaee-ey
Pilgrimage to Mecca is not the answer
Even if we offer hundreds of prayers there
Ganga gayaan gall mukdii naahiin
bhaaven sou sou go-te khaee-ey
A visit to the Ganges is not the answer
Even if we take hundreds of dips there
Gaya gayaan gall mukdii naahiin
bhaaven sou sou sou sou panD paR aaee-ey
Going to Gaya is not the answer
Even if we go read hundreds of books
Bulleh Shah gall taaN hii o mukdii
jadon mai nuu diloN gavaa-ee-ey
Bulleh Shah, the end of the matter is only
When the “I” is removed from the heart
naa mai pujaa paath jo kiittii
te naa mai Ganga nahaaya
I neither worshipped nor chanted
nor did I bathe in the Ganga
naa main panj namaazaan paRiyaan
te naa tasbaa khaRkaayaa
I neither read the namaaz five times
nor did I pray with the rosary beads
Bulleh Shah nuu murshid milleya
ohne aeveiin jaa bakshaayaa
Bulleh Shah found a spiritual guide
who just simply granted him forgiveness (or boons?)
PaR paR aalam faazal hoyaa
Kadii apne aap nu paRayaa hii naiiN
Read and read and and became a scholar
But never read himself
jaa jaa VaR daa mandir masiitaaN
kadii man apne vich vaRyaa hii naiin
Goes visiting temples and mosques
But has never entered his own heart
aevaiin roz shaitaan naal laRdaan
kadii nafs apne naal laRyaa hii naiin
Fights with the devil every day just like that
But never has fought with his own ego
Bulleh Shah asmaani uDadiiyaan phaRdaa
jeRaa ghar baiThaa onnuu phaRyaa hii naiin
Bulleh Shah grabs the flying things in the sky
But doesn’t grasp the one sitting at home
sir te Topii te niiyat khoTii
lainaa kii Topii sir dhar ke
If you wear a prayer cap, but harbour ill intent,
What good is wearing a cap on your head?
tasbii phirii par dil naa phir-yaa,
lainaa ki pher tasbii hath phaR ke
If you move the prayer beads, but don’t move your heart,
What good is holding prayer beads in your hands?
chill-e kitte par rab na milyaa
lainaa kii chillyaan wich waR ke
If you performed all the rituals, but didn’t find god
What good are such rituals?
Bullyaa! jaag binaa dudh naeo jamdaa
bhaanwen laal huve kaaRh kaaRh ke
O Bulleh! You can’t set milk into curd without starter culture
If you keep boiling it, it would only get red
Raanjha chaak na aakho kuRiyo
aenuu chaak kehNdii sharmaawaan
O friends, don’t call Ranjha a shepherd
O I blush when I call him a shepherd
Mai jaii aan laakh Heeraan is nuu
te mai kis gintii wich aawaan
I am like a thousand Heers to him
In which counting would I appear?
Takhat Hazaar-ay da eh maalik
Te mai Heer sayaal sadaa waan
He’s the ruler of Hazara’s thronea
And I am forever the plain Heer
Bulleh Shah rabb kuuk sune
te mai chaak dii chaak ho jaawaan
Bulleh Shah may God hear my wail
And I’ll become shepherded by the Shepherd
Ranjha JogiRaa aa ban aaya
Ae ne anokhaa bhes waTaayaa
Ranjha became Jogi and arrived
He changed into a unique disguise
Ahdo-n Ahmad naam dharaayaa
Nii mai jaanaa Jogi de naal
He changed his name from Ahad (One God) to Ahmad (Prophet Mohammad)
O I want to go with the Jogi
koii kis-e de naal koii kise de naal
mai Jogi de naal naal
Someone with someone, this one with that one
I’m one with Jogi
JaduuN dii mai Jogi dii hoii
Mai wich mai naa rah gayii koii
Since I have become Jogi’s
I have no “I” left in me
Jogi mere naal naal
mai Jogi de naal naal
nii mai jaanaa Jogi de naal
Jogi is with me
I am with Jogi
I’m going along with Jogi
kan-nii mundaraaN paa ke
math-e tilak lagaa ke
After putting earrings in my ears
and decorating my forehead with Tilak
nii ae Jogi naiiN
koii ruup hai rabb daa
O he’s not a Jogi
He’s some form of God
bhes Jogi daa is nu phab-daa
is Jogi meraa juuRaa khasyaa
The form of Jogi suits him
This Jogi has tightened my hair-knot
ae Jogi mere man wich wasyaa
sach aakhaan mai qasm Quran hai
This Jogi has come to stay in my heart
I tell you the truth swearing by the Koran
Jogi meraa diin iimaan hai
Is Jogi maenuu kiitaa rogii
Jogi is my religion and faith
This Jogi has made me sick
Nii mai is jogii
hun hor naa jogii
O I belong to him (I am worth him only)
Now I’m not worth any one else (Now there’s no other Jogi)
tar gaii ve mai tar gaii loko
akh Jogi naal laR gaii loko
I’m floating, I’ve gone across, O people
I have locked eyes with the Jogi, O people
Mae nuu jogan Jogi dii aakho
Heer salaetii [?] mar gaii loko
Call me Jogi’s devotee
Heer is dead, O people
khere* karde guuRiyaan gallaaN
Jogi de mehne mai sir te jhallan
Kheras have deep things to say
I will take the jibes for Jogi
[Kheras are the family Heer was married off to]
hor kis-say nuu kujh naa jaanaaN
jaanaaN te Jogi nuu jaanaaN
I don’t know anything about anyone else
If I know anything, I only know Jogi
is daa paayaa kis-se naa paayaa
is daa hae do jag ut-te saayaa
No one has attained what he has attained
He provides shade to both worlds
is diyaan dhuummaN do jag dhummiyaan
is diyaan juttiaaN arsh ne chummiaaN
His fame is celebrated in both worlds
His shoes are kissed by Heaven
Ae Jogi jogi matwaalaa
hatth wich Ill’Allah dii maalaa
This Jogi is full of wonders
In his hand is the rosary of “There is Nothing But One God”
nii naam hae is daa Kamli-waalaa
O his name is “the one with the blanket”*
(or shawl – reference to Mohammad)
je Jogi ghar aave mere
muk jaavan sab jhagRe tere
If Jogi comes to my home
All your fights will end
[And here NFAK segues into akhiaan uDiik diyaan and other songs:
ghar aa jaa tere sadqe jaawaan
akhiyaan uDiik diyaaN
dil vaajaaN maar daa]
aa jaa taenu akhiyaan uDiik diyaan
jadoN daa tuu rus gayaaN saaDe naal Dolnaa
oye bhul gayaa kaawaaan nuu banere ute bolnaa
bhul gayiaaN khushiaan te rus gaye chaa ve
aj pataa lagaa ke vichheRaa kii balaa hai
kaii kaii vaar chaRii koThe te
te mai utrii kaii kaii vaarii
naa dil chaen naa sabr akhiiN nuu
te naa bhuldii suurat pyaarii
ishq sataaii davaaN duhaaii
te main kardii dil [?]
aa jaa sajnaa naa jaa sajnaa..
and then segues into loye loye… and finally returns to Jogi de naal:]
je Jogi ghar aave mere
muk jaavan sab jhagRe tere
If Jogi comes to my home
All your fights will end
nii mai laavaan siin-e de naal
lakhaaN shagan manaa ke
I will embrace him to my chest
And celebrate millions of good omens
Bulleh Shah ik Jogi aayaa
dar saade aynay dhuan paya
Bulleh Shah a Jogi came
To our door….(… ?… )
aenae luT laii Heer Sial
aaya bhes vataa ke
He stole away Heer of Sial
He came in a disguise
Jogi luT laii Heer
sonii sonii shaqal dikhaa ke
miim daa ghuuNghaT sir ut-e paa ke
naam apnaa Ahmad kahvaa ke
By showing beautiful beautiful faces
and using the veil of holiness on his head
by calling himself Ahmad
jogi luT layii Heer
miThii, miThii, miThii [panjhali?] di kuuk sunaa ke
The following are from Bullhe Shah, Sufi Lyrics, edited and translated by Christopher Shackle
Doha 52
ਮੱਕੇ ਗਿਆਂ ਗੱਲ ਮੁਕਦੀ ਨਾਹੀਂ, ਜਿਚਰ ਦਿਲੋਂ ਨਾ ਆਪ ਮੁਕਾਈਏ ।
ਗੰਗਾ ਗਿਆਂ ਗੱਲ ਮੁਕਦੀ ਨਾਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਸੌ ਸੌ ਗ਼ੋਤੇ ਲਾਈਏ ।
ਗਇਆ ਗਇਆਂ ਗੱਲ ਮੁਕਦੀ ਨਾਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਤਨੇ ਪਿੰਡ ਭਰਾਈਏ ।
ਬੁਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹ ਗੱਲ ਮੁਕਦੀ ਤਾਹੀਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਨੂੰ ਖੜੇ ਲੁਟਾਈਏ ।
मक्के ग्यां गल्ल मुकदी नाहीं, जिचर दिलों ना आप मुकाईए ।
गंगा ग्यां गल्ल मुकदी नाहीं, भावें सौ सौ ग਼ोते लाईए ।
गया गयां गल्ल मुकदी नाहीं, भावें कितने पिंड भराईए ।
बुल्हा स਼ाह गल्ल मुकदी ताहीं, जद मैं नूं खड़े लुटाईए ।
The matter is not finished by going to Mecca, so long as you do not finish off the self from your heart.
Sins are not shed by going to the Ganges, even though you immerse yourself hundreds of times.
The matter is not finished off by going to Gaya, no matter how many offerings you make to the dead.
Bullhe Shah, the matter is finished when the ego is destroyed.
Doha 54
raati jaage kare ibaadat raatii jaagan kute tethon ute
bhonkan band muul naa hunde jah roRii te sute tethon ute
khasam apne da darr na chhaD de bhaaven vajjan jute tethon ute
Bulleh Shah koi rakhat vihaj leh nahi te baazi leh gai kute tethon ute
You remain awake at night and perform your devotions. Also awake at night are dogs, better than you.
They bark and in no way can they be stopped. They go and sleep on the dung heap, better than you.
They do not leave their master’s door, even if they get beaten with slippers, better than you.
Bullhe Shah, buy yourself something for the journey, or else the game will be won by the dogs, better than you
Kafi 137
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਨਾ ਰਹਿਸਾਂ ਹੋੜੇ, ਕੌਣ ਕੋਈ ਮੈਂ ਜਾਂਦੀ ਨੂੰ ਮੋੜੇ,
ਮੈਨੂੰ ਮੁੜਨਾ ਹੋਇਆ ਮੁਹਾਲ, ਸਿਰ ਤੇ ਮਿਹਣਾ ਚਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਜੋਗੀ ਨਹੀਂ ਇਹ ਦਿਲ ਦਾ ਮੀਤਾ, ਭੁੱਲ ਗਈ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ,
ਮੈਨੂੰ ਰਹੀ ਨਾ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਏਸ ਜੋਗੀ ਮੈਨੂੰ ਕਹੀਆਂ ਲਾਈਆਂ, ਹੈਨ ਕਲੇਜੇ ਕੁੰਡੀਆਂ ਪਾਈਆਂ,
ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾਲ, ਮਿੱਠੀ ਬਾਤ ਸੁਣਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਮੈਂ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਪਛਾਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਮਲੀ ਜਾਤਾ,
ਲੁੱਟੀ ਝੰਗ ਸਿਆਲ, ਕੰਨੀਂ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਜੇ ਜੋਗੀ ਘਰ ਆਵੇ ਮੇਰੇ, ਮੁੱਕ ਜਾਵਣ ਸਭ ਝਗੜੇ ਝੇੜੇ,
ਲਾ ਸੀਨੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੱਖ ਲੱਖ ਸ਼ਗਨ ਮਨਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਮਾਏ ਨੀ ਇੱਕ ਜੋਗੀ ਆਇਆ, ਦਰ ਸਾਡੇ ਉਸ ਧੂੰਆਂ ਪਾਇਆ,
ਮੰਗਦਾ ਹੀਰ ਸਿਆਲ, ਬੈਠਾ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਤਅਨੇ ਨਾ ਦੇ ਫੁੱਫੀ ਤਾਈ, ਏਥੇ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਲਿਆਈ,
ਹੁਣ ਹੋਇਆ ਫ਼ਜ਼ਲ ਕਮਾਲ, ਆਇਆ ਹੈ ਜੋਗ ਸਿਧਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਮਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਨੂਰ ਇਲਾਹੀ, ਅਨਹਦ ਦੀ ਜਿਸ ਮੁਰਲੀ ਵਾਹੀ,
ਮੁਠੀਓ ਸੂ ਹੀਰ ਸਿਆਲ, ਡਾਢੇ ਕਾਮਣ ਪਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਲੱਖਾਂ ਗਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਆਏ, ਉਸ ਦੇ ਭੇਤ ਕਿਸੇ ਨਾ ਪਾਏ,
ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਮੂਸੇ ਨਾਲ, ਪਰ ਕੋਹ ਤੂਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਅਬਦਹੂ ਰਸੂਲ ਕਹਾਇਆ, ਵਿਚ ਮਿਅਰਾਜ ਬੁੱਰਾਕ ਮੰਗਾਇਆ,
ਜਿਬਰਾਈਲ ਪਕੜ ਲੈ ਆਇਆ, ਹਰਾਂ ਮੰਗਲ ਗਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਏਸ ਜੋਗੀ ਦੇ ਸੁਣੋ ਅਖਾੜੇ, ਹਸਨ ਹੁਸੈਨ ਨਬੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ,
ਮਾਰਿਓ ਸੂ ਵਿਚ ਜੱਦਾਲ, ਪਾਣੀ ਬਿਨ ਤਰਸਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਏਸ ਜੋਗੀ ਦੀ ਸੁਣੋ ਕਹਾਣੀ, ਸੋਹਣੀ ਡੁੱਬੀ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ,
ਫਿਰ ਰਲਿਆ ਮਹੀਂਵਾਲ, ਸਾਰਾ ਰਖ਼ਤ ਲੁਟਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਡਾਂਵਾਂ ਡੋਲੀ ਲੈ ਚੱਲੇ ਖੇੜੇ, ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੀਂ ਦੁਸ਼ਮਨ ਜਿਹੜੇ,
ਰਾਂਝਾ ਤਾਂ ਹੋਇਆ ਨਾਲ, ਸਿਰ ‘ਤੇ ਟਮਕ ਧਰਾ ਸਜਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਜੋਗੀ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਸਾਇਆ, ਭਰ ਭਰ ਪਿਆਲਾ ਜ਼ੌਕ ਪਿਲਾਇਆ,
ਮੈਂ ਪੀ ਪੀ ਹੋਈ ਨਿਹਾਲ, ਅੰਗ ਭਬੂਤ ਰਮਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਜੋਗੀ ਨਾਲ ਕਰੇਂਦੇ ਝੇੜੇ, ਕੇਹੇ ਪਾ ਬੈਠੇ ਕਾਜ਼ੀ ਝੇੜੇ (ਭੈੜੇ),
ਵਿਚ ਕੈਦੋਂ ਪਾਈ ਮੁਕਾਲ, ਕੂੜਾ ਬਰਾ ਲਗਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਮੈਂ ਜੋਗੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ, ਲੋਕਾਂ ਕਮਲਿਆਂ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਕਾਈ,
ਮੈਂ ਜੋਗੀ ਦਾ ਮਾਲ, ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਮਨਾ ਕੇ,
ਮੈਂ ਵੈਸਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ।
मैं वैसां ना रहसां होड़े, कौन कोई मैं जांदी नूं मोड़े,
मैनूं मुड़ना होया मुहाल, सिर ते मेहना चा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
जोगी नहीं इह दिल दा मीता, भुल्ल गई मैं प्यार क्यों कीता,
मैनूं रही ना कुझ संभाल, उस दे दरशन पा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
एस जोगी मैनूं कहियां लाईआं, हैन कलेजे कुंडियां पाईआं,
इश्क दा पाइआ जाल, मिट्ठी बात सुना के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
मैं जोगी नूं ख़ूब पछाता, लोकां मैनूं कमली जाता,
लुट्टी झंग स्याल, कन्नीं मुन्दरां पा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
जे जोगी घर आवे मेरे, मुक्क जावन सभ झगड़े झेड़े,
ला सीने दे नाल, लक्ख लक्ख शगन मना के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
माए नी इक्क जोगी आया, दर साडे उस धूंआं पाइआ,
मंगदा हीर स्याल, बैठा भेस वटा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
तअने ना दे फुफ्फी ताई, एथे जोगी नूं किसमत लिआई,
हुन होया फ़ज़ल कमाल, आया है जोग सिधा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
माही नहीं कोई नूर इलाही, अनहद दी जिस मुरली वाही,
मुठीयो सू हीर स्याल, डाढे कामन पा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
लक्खां गए हज़ारां आए, उस दे भेत किसे ना पाए,
गल्लां तां मूसे नाल, पर कोह तूर चढ़ा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
अबदहू रसूल कहाइआ, विच मिअराज बुर्राक मंगाइआ,
जिबराईल पकड़ लै आया, हरां मंगल गा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
एस जोगी दे सुनो अखाड़े, हसन हुसैन नबी दे प्यारे,
मार्यो सू विच जद्दाल, पानी बिन तरसा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
एस जोगी दी सुनो कहाणी, सोहनी डुब्बी डूंघे पाणी,
फिर रलिआ महींवाल, सारा रख़त लुटा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
डांवां डोली लै चल्ले खेड़े, मुढ्ढ कदीमीं दुशमन जेहड़े,
रांझा तां होया नाल, सिर ‘ते टमक धरा सजा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
जोगी नहीं कोई दूजा साइआ, भर भर प्याला ज़ौक पिलाइआ,
मैं पी पी होई नेहाल, अंग भबूत रमा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
जोगी नाल करेंदे झेड़े, केहे पा बैठे काज़ी झेड़े (भैड़े),
विच कैदों पाई मुकाल, कूड़ा बरा लगा के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
बुल्ल्हा मैं जोगी नाल व्याही, लोकां कमलिआं ख़बर ना काई,
मैं जोगी दा माल, पंजे पीर मना के,
मैं वैसां जोगी दे नाल, मत्थे तिलक लगा के ।
Kafi 144
रांझा जोगीड़ा बण आया ।
वाह सांगी सांग रचाइआ ।
एस जोगी दे नैन कटोरे, बाज़ां वांङू लैंदे डोरे,
मुक्ख डिठ्यां दुक्ख जावन झोरे, इन्हां अक्खियां लाल वंजाइआ ।
रांझा जोगीड़ा बण आया ।
एस जोगी दी की निशानी, कन्न विच मुन्दरां गल विच गानी,
सूरत इस दी यूसफ़ सानी, एस अलफ़ों आहद बणाइआ ।
रांझा जोगीड़ा बण आया ।
रांझा जोगी ते मैं जोगयानी, इस दी खातर भरसां पाणी,
एवें पिछली उमर वेहाणी, एस हुन मैनूं भरमाइआ ।
रांझा जोगीड़ा बण आया ।
बुल्ल्हा शहु दी इह गत बणाई, प्रीत पुरानी शोर मचाई,
इह गल्ल कीकूं छुपे छुपाई, नी तख़त हज़ार्युं धाइआ ।
रांझा जोगीड़ा बण आया ।
वाह सांगी सांग रचाइआ ।
ਰਾਂਝਾ ਜੋਗੀੜਾ ਬਣ ਆਇਆ ।
ਵਾਹ ਸਾਂਗੀ ਸਾਂਗ ਰਚਾਇਆ ।
ਏਸ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨੈਣ ਕਟੋਰੇ, ਬਾਜ਼ਾਂ ਵਾਂਙੂ ਲੈਂਦੇ ਡੋਰੇ,
ਮੁੱਖ ਡਿਠਿਆਂ ਦੁੱਖ ਜਾਵਣ ਝੋਰੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖੀਆਂ ਲਾਲ ਵੰਜਾਇਆ ।
ਰਾਂਝਾ ਜੋਗੀੜਾ ਬਣ ਆਇਆ ।
ਏਸ ਜੋਗੀ ਦੀ ਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, ਕੰਨ ਵਿਚ ਮੁੰਦਰਾਂ ਗਲ ਵਿਚ ਗਾਨੀ,
ਸੂਰਤ ਇਸ ਦੀ ਯੂਸਫ਼ ਸਾਨੀ, ਏਸ ਅਲਫ਼ੋਂ ਆਹਦ ਬਣਾਇਆ ।
ਰਾਂਝਾ ਜੋਗੀੜਾ ਬਣ ਆਇਆ ।
ਰਾਂਝਾ ਜੋਗੀ ਤੇ ਮੈਂ ਜੋਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਭਰਸਾਂ ਪਾਣੀ,
ਏਵੇਂ ਪਿਛਲੀ ਉਮਰ ਵਿਹਾਣੀ, ਏਸ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਭਰਮਾਇਆ ।
ਰਾਂਝਾ ਜੋਗੀੜਾ ਬਣ ਆਇਆ ।
ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੁ ਦੀ ਇਹ ਗਤ ਬਣਾਈ, ਪ੍ਰੀਤ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਈ,
ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਕੂੰ ਛੁਪੇ ਛੁਪਾਈ, ਨੀ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਿਉਂ ਧਾਇਆ ।
ਰਾਂਝਾ ਜੋਗੀੜਾ ਬਣ ਆਇਆ ।
ਵਾਹ ਸਾਂਗੀ ਸਾਂਗ ਰਚਾਇਆ ।
Kafi 145
रांझा रांझा करदी नी मैं आपे रांझा होई ।
सद्दो नी मैनूं धीदो रांझा, हीर ना आखो कोई ।
रांझा मैं विच्च मैं रांझे विच्च, होर ख़्याल ना कोई ।
मैं नहीं उह आप है, आपनी आप करे दिलजोई ।
रांझा रांझा करदी नी मैं आपे रांझा होई ।
हत्थ खूंडी मेरे अग्गे मंगू, मोढे भूरा लोई ।
बुल्ल्हा हीर सलेटी वेखो, कित्थे जा खलोई ।
रांझा रांझा करदी नी मैं आपे रांझा होई ।
सद्दो नी मैनूं धीदो रांझा, हीर ना आखो कोई ।
ਰਾਂਝਾ ਰਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਨੀ ਮੈਂ ਆਪੇ ਰਾਂਝਾ ਹੋਈ ।
ਸੱਦੋ ਨੀ ਮੈਨੂੰ ਧੀਦੋ ਰਾਂਝਾ, ਹੀਰ ਨਾ ਆਖੋ ਕੋਈ ।
ਰਾਂਝਾ ਮੈਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਂਝੇ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾ ਕੋਈ ।
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਉਹ ਆਪ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਆਪ ਕਰੇ ਦਿਲਜੋਈ ।
ਰਾਂਝਾ ਰਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਨੀ ਮੈਂ ਆਪੇ ਰਾਂਝਾ ਹੋਈ ।
ਹੱਥ ਖੂੰਡੀ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਮੰਗੂ, ਮੋਢੇ ਭੂਰਾ ਲੋਈ ।
ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਹੀਰ ਸਲੇਟੀ ਵੇਖੋ, ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਖਲੋਈ ।
ਰਾਂਝਾ ਰਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਨੀ ਮੈਂ ਆਪੇ ਰਾਂਝਾ ਹੋਈ ।
ਸੱਦੋ ਨੀ ਮੈਨੂੰ ਧੀਦੋ ਰਾਂਝਾ, ਹੀਰ ਨਾ ਆਖੋ ਕੋਈ ।
roye tusi vii ho roye asi vii haan
ਇਸ ਮੁਲਕ ਦੀ ਵੰਡ ਕੋਲੋਂ ਯਾਰੋ
ਇਸ ਮੁਲਕ ਦੀ ਵੰਡ ਕੋਲੋਂ ਯਾਰੋ,
ਖੋਏ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਹੋ, ਖੋਏ ਅਸੀਂ ਵੀ ਹਾਂ।
ਭਾਵੇਂ ਮੂੰਹਂੋ ਨਾ ਕਹੀਏ ਪਰ ਵਿਚੋਂ ਵਿੱਚੀ,
ਖੋਏ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਓ, ਖੋਏ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣਾ,
ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਓ, ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਂ।
ਕੁੱਝ ਉਮੀਦ ਏ ਜਿੰਦਗੀ ਮਿਲ ਜਾਏਗੀ,
ਮੋਏ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਓ, ਮੋਏ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਂ।
ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਨ ਈ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅੰਦਰ,
ਢੋਏ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਓ, ਢੋਏ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਂ।
ਜਾਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਰੱਜ ਕੇ ਲੁੱਟਿਆ ਏ,
ਸੋਏ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਓ, ਸੋਏ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਂ।
ਲਾਲੀ ਅੱਖੀਆਂ ਦੀ ਪਈ ਦਸਦੀ ਏ,
ਰੋਏ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਓ, ਰੋਏ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਂ।
With Partition of this country, friends
You have lost and we too have lost
We may not say this but deep within
You are lost and we too are lost
Oh to be ruined by freedom!
You too and us too
There is some hope that we will find life
You too have died, we too have died
Living inside the jaws of death
You were hurled inside, as we were hurled inside.
Those who were awake robbed us to their heart’s content
You too were left sleeping, as we were left sleeping
The redness of the eyes says:
We cried and you too cried.
is mulq dii vanD koloN yaaroN
is mulq dii vanD koloN yaaroN
khoye tusii vii ho, khoye asii vii haaN
bhaaveN muNhoN naa kahiye par vichoN vich
khoye tusii vii ho, khoye asii vii haaN
iNhaaN azaadiyaaN hathoN barbaad honaa
hoye tusii vii ho hoye asii vii haaN
kujh umiid hai zindagii mil jaayegii
moye tusii vii ho moye asii vii haaN
jyuuNdii jaan ii maut de muNh aNdar
Dhoye tusii vii ho Dhoye asii vii haaN
jaagan vaalyaaN rajj ke luTyaa hai
soye tusii vii ho soye asii vii haaN
laalii akhiyaaN di payii dasdii hai
roye tusii vii ho roye asii vii haaN
इस मुलक दी वंड कोलों यारो
इस मुलक दी वंड कोलों यारो,
खोए तुसीं वी हो, खोए असीं वी हां।
भावें मूंहंो ना कहीए पर विचों विच्ची,
खोए तुसीं वी ओ खोए असीं वी आं।
इन्हां आज़ादियां हत्थों बरबाद होणा,
होए तुसीं वी ओ होए असीं वी आं।
कुझ्झ उमीद ए जिन्दगी मिल जाएगी,
मोए तुसीं वी ओ मोए असीं वी आं।
ज्युंदी जान ई मौत दे मूंह अन्दर,
ढोए तुसीं वी ओ ढोए असीं वी आं।
जागन वाल्यां रज्ज के लुट्ट्या ए,
सोए तुसीं वी ओ सोए असीं वी आं।
लाली अक्खियां दी पई दसदी ए,
रोए तुसीं वी ओ रोए असीं वी आं।
Shikra
maae nii maae
maiN ik shikraa yaar banaaiyaa
ohde sir te kalgii
te odhi pairii jhaanjhar
te o chog chugindaa aaiyaa
nii maiN vaarii jaaNvaa! (1)
mother o mother
i made a falcon my friend
he had a crest on his head
and jingly anklets on his feet
and pecking for food he came
o ‘i devote myself for thee’! (1)
ik ohde ruup dii
dhup tikherii
dujaa mahkaaN daa tirhaaiyaa (2)
teejaa odhaa rang gulaabii
kise gorii maaN daa jaayaa
nii maiN vaarii jaaNvaa!
for one, the radiance of his beauty
was as the sun at noon,
second, he pined for perfumes (2)
third, he had a rosy bloom
born to a fair mother
o ‘i devote myself for thee’!
nainii odhe
chet dii aakhan
at’e zulfii saavan chhaiyaa
hoThaaN de vich kat’e daa
koii dihu chaRne te aaiyaa
nii maiN vaarii jaaNvaa!
his eyes
were as the evening in spring,
his hair as the monsoon is spread,
and on his lips for a long time
a new day about to be born
o ‘i devote myself for thee’!
savaaN de vich
phul soyiaaN de
kisse baagh chanan daa laaiyaa
dehii de vich kheDe chetar
itraaN naal nuhaaiyaa
nii maiN vaarii jaaNvaa!
in his breath
the flowers of jasmine;
(as if)someone had laid out a garden of sandalwood
spring danced in his body (3)
which was bathed in perfumes
o ‘i devote myself for thee’!
bolaaN de vich
paen pur’e dii
nii oh koilaaN daa hamsaaiyaa
chiTTe dund jiyuN dhaanoN baglaa
taaRii maar udaayiaa
nii maiN vaarii jaaNvaa!
in his speech,
falls the easterly wind,
oh he was just as a cuckoo bird;
his teeth white as a crane in a paddy field
that flies off startled by clapping
o ‘i devote myself for thee’!
ishq’e daa
ik palang nawaarii
ve asaaaN chananiyaaN vich Dahiyaa
tan dii chadar ho gayii mailii
us paer jaaN palaNgheN payaa
nii maiN vaarii jaaNvaa!
of love
one canvas bed
we spread under the moonlight
the sheet of (my) body became soiled
when he put his feet on the bed
o ‘i devote myself for thee’!
dukhan mere
nainaa de koe
vich haR hanjhuaaN daa aaiyaa
saarii raat gayii vich sochaaN
uss eh kii zulam kamaaiyaa
nii maiN vaarii jaaNvaa!
my eyelids hurt
and a flood of tears
came between
all night i lost spent in thought
oh what is this punishment i have earned
o ‘i devote myself for thee’!
subah savere
lau nii vaTnaa
asaaN mal mal os nuhvaayaa
dehiiN de vichoN niklan chiNgaaN
te saaDaa hath gayaa kumlaaiaa
nii maiN vaarii jaaNvaa!
early morning
kneading washing clay
i scrubbed and bathed it [the body]
from within my body flew sparks
and my hand became weak
o ‘i devote myself for thee’!
chuurii kuTaaN
te o khaundaa naahii
ohnuu dil daa maas khvayaa
ik uDaarii aisii maarii
uh muD vatnii naa aayaa
nii maiN vaarii jaaNvaa!
bread crumbs i crushed
but he wouldn’t eat them
i fed him the flesh of my heart
he took off for such a flight
that he’s never returned
o ‘i devote myself for thee’!
maae nii maae
maiN ik shikraa yaar banaaiyaa
ohde sir te kalgii
te odhi pairii jhaanjhar
te o chog chugindaa aaiyaa
nii maiN vaarii jaaNvaa!
mother o mother
i made a falcon my lover
he’d got a crest on his head
and anklets on his feet
and pecking for food he came
o ‘i devote myself for thee’!
The Falcon
mother o mother
i made a falcon my friend
he’d got a crest on his head
and anklets on his feet
and pecking for food he came
o ‘i devote myself for thee’! (1)
for one, the radiance of his beauty
was as the sun at noon,
second, he pined for perfumes (2)
third, he had a rosy bloom
born to a fair mother
o ‘i devote myself for thee’!
his eyes
were as the evening in spring,
his hair as the monsoon is spread,
and on his lips for a long time
a new day about to be born
o ‘i devote myself for thee’!
in his breath
the flowers of jasmine;
(as if)someone’d laid out a garden of sandalwood
in his body played chetar (3)
bathed in perfumes
o ‘i devote myself for thee’!
in his speech,
falls the easterly wind,
oh he was just as a cuckoo bird;
his teeth white as a crane in a paddy field
that flies off startled by clapping
o ‘i devote myself for thee’!
of love
one canvas bed
we spread under the moonlight
the sheet of (my) body became soiled
when he put his feet on the bed
o ‘i devote myself for thee’!
my eyelids hurt
and a flood of tears
came between
all night i lost spent in thought
oh what is this punishment i have earned
o ‘i devote myself for thee’!
early morning
kneading washing clay
i scrubbed and bathed it [the body]
from within my body flew sparks
and my hand became weak
o ‘i devote myself for thee’!
bread crumbs i crushed
but he wouldn’t eat them
i fed him the flesh of my heart
he took off for such a flight
that he’s never returned
o ‘i devote myself for thee’!
mother o mother
i made a falcon my lover
he’d got a crest on his head
and anklets on his feet
and pecking for food he came
o ‘i devote myself for thee’!
1. “nii maiN vaarii jaaNvaa!” “o ‘i devote myself for thee’!”
Platts does give ‘sacrifice’ as an option too, but translated this phrase in English in quotes.
2. The meaning of mahkaaN daa “tirhaaiyaa” .A friend’s father, who happens to have known Batalvi, that perhaps it is something like a craving, from punjabi “treh” and might be an allusion to the falcons’ olfactory senses and how they home in on their prey.
3. “Chetr” or “Chetra” in Punjabi corresponds to “chetra” in Hindi/Urdu – the first month in the Hindu calendar, generally March.
mai hun vida hundaa haan
ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ
ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ
ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਚਾਹੀ ਸੀ।
ਤੂੰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪੜ੍ਹਦੀ ਰਹਿ ਸਕੇਂ
ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ
ਮਹਿਕਦੇ ਹੋਏ ਧਨੀਏ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਸੀ
ਕਮਾਦਾਂ ਦੀ ਸਰਸਰਾਹਟ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਸੀ
ਤੇ ਗੰਦਲਾਂ ਦੀ ਨਾਜ਼ਕ ਸ਼ੋਖੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਸੀ।
ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੋਂ ਚੋਂਦੀਆਂ ਧੁੰਦਾਂ
ਅਤੇ ਬਾਲਟੀ ਵਿਚ ਚੋਏ ਦੁੱਧ ‘ਤੇ ਗੌਂਦੀਆਂ ਝੱਗਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਸੀ
ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਹੋਰ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਜਿਸਮ ਵਿਚੋਂ ਤੱਕਿਆ
ਉਸ ਸਾਰੇ ਕਾਸੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਸੀ
ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਉਤਲੇ ਰੱਟਣਾਂ ਨੇ ਮੁਸਕਰੌਣਾ ਸੀ
ਮੇਰੇ ਪੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਮਛਲੀਆਂ ਨੇ ਤੈਰਨਾ ਸੀ
ਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿੱਕ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਨਰਮ ਸ਼ਾਲ ਵਿਚ
ਨਿੱਘ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਉਠਣੀਆਂ ਸਨ,
ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ
ਤੇਰੇ ਲਈ
ਮੇਰੇ ਲਈ
ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੋਣਾ ਸੀ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ,
ਪਰ ਬੜਾ ਈ ਬੇਸਵਾਦਾ ਏ
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਸ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਨਕਸ਼ੇ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣਾ।
ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਲਿਖ ਵੀ ਲੈਂਦਾ
ਉਹ ਸ਼ਗਨਾਂ ਭਰੀ ਕਵਿਤਾ
ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਂਝ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜ ਦੇਣਾ ਸੀ
ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਲਕਦੇ ਛੱਡ ਕੇ,
ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ ਕਵਿਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਸੱਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ
ਜਦ ਕਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨੌਂਹ ਭੈੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧ ਆਏ ਹਨ
ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ
ਯੁੱਧ ਵਿਚ
ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੌਖੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਆਪਣਾ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਂਗ
ਤੇ ਇਸ ਹਾਲਤ ‘ਚ
ਮੇਰੇ ਚੁੰਮਣ ਲਈ ਵਧੇ ਹੋਏ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਨੂੰ
ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਉਪਮਾ
ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਲੱਕ ਦੇ ਲਹਿਰਨ ਨੂੰ
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦੇਣਾ
ਬੜਾ ਮਜ਼ਾਕ ਜਿਹਾ ਲੱਗਣਾ ਸੀ।
ਸੋ ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ,
ਤੈਂਨੂੰ,
ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਖਿਡਾ ਸਕਣ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਨੂੰ
ਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਮੁੱਚਤਾ ਨੂੰ
ਇਕੋ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਖੜਾ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ
ਤੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ, ਆਪਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਾਂਗੇ
ਕਿ ਦਿਨੇ ਲੁਹਾਰ ਦੀ ਭੱਠੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਤਪਣ ਵਾਲੇ
ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਟਿੱਬੇ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਿਕ ਉੱਠਦੇ ਹਨ,
ਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਵਿਚ ਰਸੇ ਹੋਏ ਟੋਕੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ
ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਾਹਲ ਕੱਢਣਾ, ਬੜਾ ਸੰਗੀਤਮਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਪਏਗਾ ਕਿਓੁਂਕਿ
ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ‘ਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਹੀ ਸੁਖਾਵਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਦਾਈ ਦੀ ਘੜੀ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੁਸੀਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ
ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਤੇ ਤੰਬੂ ਵਾਂਗ ਤਣਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ
ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਆਮ ਥਾਵਾਂ ਦਾ
ਜੋ ਸਾਡੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਹੁਸੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ,
ਮੈਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ-
ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਠਹਿਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ
ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਭਰੀ ਹਵਾ ਦਾ
ਜੋ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਲਾਈ ਰੱਖਦੀ ਰਹੀ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ
ਆਡ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਰੇਸ਼ਮੀ ਘਾਹ ਦਾ
ਜੋ ਤੇਰੀ ਰੁਮਕਦੀ ਹੋਈ ਤੋਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਦਾ ਵਿਛ ਵਿਛ ਗਿਆ,
ਟੀਂਡਿਆਂ ‘ਚੋਂ ਕਿਰੀਆਂ ਕਪਾਹਾਂ ਦਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਉਜ਼ਰ ਨਾ ਕੀਤਾ
ਤੇ ਸਦਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੇਜ ਬਣ ਗਈਆਂ,
ਗੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੈਨਾਤ ਪਿੱਦੀਆਂ ਦਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਦੀ ਬਿੜਕ ਰੱਖੀ
ਜਵਾਨ ਹੋਈਆਂ ਕਣਕਾਂ ਦਾ
ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬੈਠਿਆਂ ਨਾ ਸਹੀ, ਲੇਟਿਆਂ ਤਾਂ ਢੱਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
ਮੈਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾਂ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਨਿੱਕਿਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੈਂਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਖਸ਼ਿਆ ਮੌਕਾ
ਪਰਾਗ ਕੇਸਰ ਤੇਰਿਆਂ ਵਾਲਾਂ ਚੋਂ ਝਾੜਨ ਦਾ।
ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਿੱਕਾ ਨਿੱਕਾ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹਾਂ
ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੈਂਨੂੰ ਖਿੰਡਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚਾਈ ਰੱਖਿਆ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਹੈ
ਮੈਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਹੀ ਸਹਿਜ ਹੈ
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਇਆਂ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ,
ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗੁਪਤਵਾਸ ਵਿਚ ਵੱਜੀ ਹੋਈ ਗੋਲੀ ਤੋਂ
ਕਿਸੇ ਛੰਨ ਅੰਦਰ ਪਏ ਰਹਿ ਕੇ
ਜ਼ਖਮ ਦੇ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਲਪਣਾ ਕਰੇ
ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ
ਤੇ ਲੜ ਸਕਣਾ
ਜੀਣ ਤੇ ਈਮਾਨ ਲੈ ਆਉਣਾ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ, ਇਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧੁੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਖਿੜ ਜਾਣਾ,
ਤੇ ਫਿਰ ਗਲਵਕੜੀ ਵਿਚ ਸਿਮਟ ਜਾਣਾ,
ਬਰੂਦ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉੱਠਣਾ
ਤੇ ਚੌਹਾਂ ਕੂਟਾਂ ਅੰਦਰ ਗੂੰਜ ਜਾਣਾ-
ਜੀਣ ਦਾ ਇਹੋ ਹੀ ਸਲੀਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਜੀਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਬਾਣੀਏ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜਿਸਮਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਮਝ ਸਕਣਾ-
ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਨਫਰਤ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਲੀਕ ਨਾ ਖਿੱਚਣਾ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਆਕਾਰ ਤੇ ਫ਼ਿਦਾ ਹੋਣਾ-
ਸਹਿਮ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਮਿਲਨਾ ਤੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ-
ਬੜਾ ਸੂਰਮਗਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ
ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੰਦਾ ਹਾਂ।
ਤੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਵੀਂ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝਿੰਮਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਲ ਕੇ ਜਵਾਨ ਕੀਤਾ
ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ
ਤੇਰੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਿਚ,
ਕਿ ਮੇਰੇ ਚੁੰਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ
ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਜੱਫੀਆਂ ਨੇ
ਤੇਰਾ ਮੋਮ ਵਰਗਾ ਪਿੰਡਾ ਕਿੰਜ ਸੰਚੇ ‘ਚ ਢਾਲਿਆ
ਤੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਈ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਵੀਂ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ
ਸਿਵਾ ਇਸ ਤੋਂ
ਕਿ ਮੈਂਨੂੰ ਜੀਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋਚਾ ਸੀ
ਕਿ ਮੈਂ ਗਲੇ ਤੀਕਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ
ਮੇਰੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਜੀਅ ਲੈਣਾ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ,
ਮੇਰੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਜੀਅ ਲੈਣਾ।
I now take your leave
My friend, I now take your leave
I had wanted to write a poem
That you could go on reading for the rest of your life
In that poem
There would have been a reference to:
the fragrance of coriander
the rustling of sugarcane
and the delicate beauty of fresh shoots
That poem would have talked about
fog seeping over trees
and the singing froth of fresh milk in buckets
And everything else
that I saw in your body
All that was supposed to be mentioned
In that poem
the stiffness of my hands had to smile
the fishbones of my thighs had to swim
And from the soft shawl of my chest hair
had to emanate wafts of warm aroma
In that poem
for you
for me
and for every relationship in life
there was to be a whole lot, my friend
But it is very tasteless
to deal with this map of entanglements of the world
And even if I had written
that auguries-filled poem
it would have died gasping for breath
leaving you and me wailing over its chest
my friend, the poem has become irrelevant now
while the nails of weapons have grown badly
and now before each type of poem
it has become imperative to fight with weapons
in war each thing is understood very easily
like writing one’s name or that of the enemy
and in this condition comparing
the roundness of my lips leaning forward to kiss
with the shape of the Earth
or the sway of your hips
with the breathing of the ocean
would have seemed like a joke
so I therefore did not do this
you
and your wish to play with children in my courtyard
and the totality of war
was not possible for me to put in one line
so I now take your leave
my friend, we shall rememberthose spots in the village
that in the daytime are hot as the blacksmith’s furnace
and at night become fragrant like flowers
and soaked in moonlight, lying on the bundle of twigs
it is very musical to curse the heaven
yes, we shall have to remember this because
when the pockets of the hearts have nothing
it is very soothing to remember
i want to express gratitude at this hour of farewell
to all those beautiful things
that weighed down our meetings like tents
and those common places
that became became beautiful at our meetings
and I thank:the soft breeze, filled-with-songs like you
that would pause at our heads
that would keep my mind occupied while I waited for you
and the silken grass that grows on top
that always spread itself in front of your swaying walk
the cotton out of the trunks
that never seemed to mind
that smilingly became beds for us
the small birds deployed on sugarcane fieldswho kept an eye out on those coming and going
the ripened wheat
that covered us, if not while sitting at least when we lay down
I thank those small flowers of mustard
that often granted me the boon
to shake out the saffron pollen from your hair
I am a man – a man, who is made by joining lots of small small things
and for all those things that prevented me from coming undone
I have a lot to thank
I want to thank
It’s so simple to love
as if while tolerating oppression
getting oneself ready for battle
or as if shot by a bullet during secret exile
in one moment while laying down
imagining the healing of the wound
falling in love
and dying fighting
my friend, it’s like taking life and faith
the way sunlight blooms on Earth
and then gets constricted in a cuddle
the way it flares up like an explosive
and echoes inside four walls
that’s the way to live life
to love and live doesn’t come easy to those
those whom life has made into traders
to understand the relationship between bodies
never to draw a line between happiness and hate
to be smitten by the expanded size of life
to meet and part after piercing all restraints
is the work of a great warrior, my friend
I now bid you farewell
you should forget
how I nurtured you into youth
what all did my eyes not do
to chisel your features into place
how my kisses beautified your face
and my hugs
cast your wax-like body into shape
you forget all this, my friend
except that:
I had a great desire to live
I wanted to drown neck-deep into life
Live my share of life too, my friend
Live my share of life too, my friend
I now take your leave, my friend
मैं हुन विदा हुन्दा हां
मेरी दोसत मैं हुन विदा हुन्दा हां।
मैं इक कविता लिखनी चाही सी।
तूं जिस नूं सारी उमर पड़्हदी रह सकें
उस कविता विच
महकदे होए धनीए दा ज़िकर होना सी
कमादां दी सरसराहट दा ज़िकर होना सी
ते गन्दलां दी नाज़क शोखी दा ज़िकर होना सी।
उस कविता विच रुक्खां उत्तों चोंदियां धुन्दां
अते बालटी विच चोए दुद्ध ‘ते गौंदियां झग्गां दा ज़िकर होना सी
ते जो वी होर
मैं तेरे जिसम विचों तक्क्या
उस सारे कासे दा ज़िकर होना सी
उस कविता विच मेरे हत्थां उतले रट्टणां ने मुसकरौना सी
मेरे पट्टां दियां मछलियां ने तैरना सी
ते मेरे हिक्क दे वालां दे नरम शाल विच
निघ्घ दियां लपटां उठणियां सन,
उस कविता विच
तेरे लई
मेरे लई
ते ज़िन्दगी दे सारे साकां लई बहुत कुझ होना सी मेरी दोसत,
पर बड़ा ई बेसवादा ए
दुनिया दे इस उलझे होए नकशे नाल निपटणा।
ते जे मैं लिख वी लैंदा
उह शगनां भरी कविता
तां उस ने उंझ ही दम तोड़ देना सी
तैनूं ते मैनूं छाती उत्ते विलकदे छड्ड के,
मेरी दोसत कविता बहुत ही निसत्ती हो गई है
जद कि हथ्यारां दे नौंह भैड़ी तर्हां वध आए हन
ते हर तर्हां दी कविता तों पहलां
हथ्यारां नाल युद्ध करना ज़रूरी हो ग्या है
युद्ध विच
हर चीज़ नूं बड़ी सौखी तरां समझ ल्या जांदा है
आपना जां दुशमन दा नां लिखन वांग
ते इस हालत ‘च
मेरे चुंमन लई वधे होए बुल्ल्हां दी गोलायी नूं
धरती दे आकार दी उपमा
जां तेरे लक्क दे लहरन नूं
समुन्दर दे साह लैन दी तुलना देणा
बड़ा मज़ाक जेहा लग्गना सी।
सो मैं अजेहा कुझ नहीं कीता,
तैंनूं,
तेरी मेरे वेहड़े विच बच्चे खिडा सकन दी ख़ाहश नूं
ते युद्ध दी समुच्चता नूं
इको कतार विच खड़ा करना मेरे लई संभव नहीं हो सक्या
ते मैं हुन विदा हुन्दा हां।
मेरी दोसत, आपां याद रक्खांगे
कि दिने लुहार दी भट्ठी दे वांग तपन वाले
आपने पिंड दे टिब्बे
रात नूं फुल्लां वांग महक उट्ठदे हन,
ते चांदनी विच रसे होए टोके दे ढेरां ते लेट के
सवरग नूं गाहल कढ्ढणा, बड़ा संगीतमयी हुन्दा है
हां इह सानूं याद रक्खना पएगा क्योुंकि
जदों दिल दियां जेबां च कुझ नहीं हुन्दा
याद करना बड़ा ही सुखावां लगदा है।
मैं इस विदायी दी घड़ी धन्नवाद करना चाहुन्दा हां
उन्हां सारियां हुसीन चीज़ां दा
जो साडियां मिलणियां ते तम्बू वांग तणदियां रहियां
ते उहनां आम थावां दा
जो साडे मिलन ते हुसीन हो गईआं,
मैं धन्नवाद करदा हां-
आपने सिर ते ठहर जान वाली
तेरे वांग हौली ते गीतां भरी हवा दा
जो मेरा चित्त लायी रक्खदी रही तेरी उडीक करद्यां
आड उत्ते उग्गे होए रेशमी घाह दा
जो तेरी रुमकदी होयी तोर दे अग्गे सदा विछ विछ ग्या,
टींड्यां ‘चों किरियां कपाहां दा
जिन्हां ने कदे कोयी उज़र ना कीता
ते सदा मुसकरा के आपने लई सेज बण गईआं,
गन्न्यां उत्ते तैनात पिद्दियां दा
जिन्हां ने आउंदे जांदे दी बिड़क रक्खी
जवान होईआं कणकां दा
जो सानूं बैठ्यां ना सही, लेट्यां तां ढक्कदियां रहियां।
मैं धन्नवाद करदां, सर्हों दे निक्क्यां फुल्लां दा
जिन्हां मैंनूं कई वारी बखश्या मौका
पराग केसर तेर्यां वालां चों झाड़न दा।
मैं मनुक्ख हां, बहुत कुझ निक्का निक्का जोड़ के बण्या हां
ते उहनां सारियां चीज़ां लई
जिन्हां मैंनूं खिंडर जान तों बचायी रक्ख्या
मेरे कोल बहुत शुकराना है
मैं धन्नवाद करना चाहुन्दा हां।
प्यार करना बड़ा ही सहज है
जिवें कि ज़ुलम नूं सहारदे होयां
आपने आप नूं लड़ायी लई त्यार करना,
जां जिवें गुपतवास विच वज्जी होयी गोली तों
किसे छन्न अन्दर पए रह के
ज़खम दे भरन दी कोयी कलपना करे
प्यार करना
ते लड़ सकणा
जीन ते ईमान लै आउना मेरी दोसत, इहो हुन्दा है।
धुप्पां वांग धरती ते खिड़ जाणा,
ते फिर गलवकड़ी विच सिमट जाणा,
बरूद वांग भड़क उट्ठणा
ते चौहां कूटां अन्दर गूंज जाणा-
जीन दा इहो ही सलीका हुन्दा है।
प्यार करना ते जीना उन्हां नूं कदे नहीं आउणा
जिन्हां नूं ज़िन्दगी ने बाणीए बना दित्ता।
जिसमां दा रिशता समझ सकणा-
ख़ुशी ते नफरत विच कदे वी लीक ना खिच्चणा
ज़िन्दगी दे फैले होए आकार ते फ़िदा होणा-
सहम नूं चीर के मिलना ते विदा होणा-
बड़ा सूरमगती दा कंम हुन्दा है मेरी दोसत
मैं हुन विदा हन्दा हां।
तूं भुल्ल जावीं
मैं तैनूं किस तर्हां झिंमणां दे अन्दर पाल के जवान कीता
कि मेरियां नज़रां ने की कुझ नहीं कीता
तेरे नकशां दी धार बन्न्हन विच,
कि मेरे चुंमणां ने किन्ना ख़ूबसूरत कर दित्ता तेरा चेहरा
कि मेरियां जफ्फियां ने
तेरा मोम वरगा पिंडा किंज संचे च ढाल्या
तूं इह सारा ई कुझ भुल्ल जावीं मेरी दोसत
सिवा इस तों
कि मैंनूं जीन दी बहुत लोचा सी
कि मैं गले तीकर ज़िन्दगी विच डुब्बना चाहुन्दा सां
मेरे वी हिस्से दा जिय लैना मेरी दोसत,
मेरे वी हिस्से दा जिय लैणा।
ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ I now take your leave
ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। My friend, I now take your leave
ਮੈਂ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਚਾਹੀ ਸੀ। I had wanted to write a poem
ਤੂੰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪੜ੍ਹਦੀ ਰਹਿ ਸਕੇਂ That you could read for the rest of your life
ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ In that poem
ਮਹਿਕਦੇ ਹੋਏ ਧਨੀਏ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਸੀ There would have been a reference to:
the fragrance of dhania
ਕਮਾਦਾਂ ਦੀ ਸਰਸਰਾਹਟ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਸੀ the rustling of sugarcane
ਤੇ ਗੰਦਲਾਂ ਦੀ ਨਾਜ਼ਕ ਸ਼ੋਖੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਸੀ। and the delicate beauty of fresh shoots
ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੋਂ ਚੋਂਦੀਆਂ ਧੁੰਦਾਂ That poem would have talked about fog seeping over trees
ਅਤੇ ਬਾਲਟੀ ਵਿਚ ਚੋਏ ਦੁੱਧ ‘ਤੇ ਗੌਂਦੀਆਂ ਝੱਗਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਸੀ And the singing froth of fresh milk in buckets
ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਹੋਰ And everything else
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਜਿਸਮ ਵਿਚੋਂ ਤੱਕਿਆ that I saw in your body
ਉਸ ਸਾਰੇ ਕਾਸੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਸੀ was to be mentioned
ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਉਤਲੇ ਰੱਟਣਾਂ ਨੇ ਮੁਸਕਰੌਣਾ ਸੀ In that poem the stiffness of my hands had to smile
ਮੇਰੇ ਪੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਮਛਲੀਆਂ ਨੇ ਤੈਰਨਾ ਸੀ the fishbones of my thighs had to swim
ਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿੱਕ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਨਰਮ ਸ਼ਾਲ ਵਿਚ And from the soft shawl of my chest hair
ਨਿੱਘ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਉਠਣੀਆਂ ਸਨ, wafts of warm aroma had to emanate
ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ in that poem
ਤੇਰੇ ਲਈ for you
ਮੇਰੇ ਲਈ for me
ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੋਣਾ ਸੀ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ, and for every relationship in life, there was to be a whole lot, my friend
ਪਰ ਬੜਾ ਈ ਬੇਸਵਾਦਾ ਏ but it is very tasteless
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਸ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਨਕਸ਼ੇ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣਾ। to tangle with this map of entanglements of the world
ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਲਿਖ ਵੀ ਲੈਂਦਾ and even if I had written
ਉਹ ਸ਼ਗਨਾਂ ਭਰੀ ਕਵਿਤਾ that auguries-filled poem
ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਂਝ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜ ਦੇਣਾ ਸੀ it would have died gasping for breath
ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਲਕਦੇ ਛੱਡ ਕੇ, leaving you and me wailing over its chest
ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ ਕਵਿਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਸੱਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ my friend, the poem has become irrelevant now
ਜਦ ਕਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨੌਂਹ ਭੈੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧ ਆਏ ਹਨ while the nails of weapons have grown badly
ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ and now before each type of poem
ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ it has become imperative to fight with weapons
ਯੁੱਧ ਵਿਚ in war
ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੌਖੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ each thing is understood very easily
ਆਪਣਾ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਂਗ like writing one’s name or that of the enemy
ਤੇ ਇਸ ਹਾਲਤ ‘ਚ and in this condition comparing
ਮੇਰੇ ਚੁੰਮਣ ਲਈ ਵਧੇ ਹੋਏ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਨੂੰ the roundness of my lips leaning forward to kiss
ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਉਪਮਾ with the shape of the Earth
ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਲੱਕ ਦੇ ਲਹਿਰਨ ਨੂੰ or the sway of your hips
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦੇਣਾ with the breathing of the ocean
ਬੜਾ ਮਜ਼ਾਕ ਜਿਹਾ ਲੱਗਣਾ ਸੀ। would have seemed like a joke
ਸੋ ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, so I therefore did not do this
ਤੈਂਨੂੰ, you
ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਖਿਡਾ ਸਕਣ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਨੂੰ and your wish to play with children in my courtyard
ਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਮੁੱਚਤਾ ਨੂੰ and the totality of war
ਇਕੋ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਖੜਾ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ was not possible for me to put in one line
ਤੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। so I now take your leave
ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ, ਆਪਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਾਂਗੇ my friend, we shall remember
ਕਿ ਦਿਨੇ ਲੁਹਾਰ ਦੀ ਭੱਠੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਤਪਣ ਵਾਲੇ that in the daytime hot as the blacksmith’s furnace
ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਟਿੱਬੇ locations in our village
ਰਾਤ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਿਕ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, at night become fragrant like flowers
ਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਵਿਚ ਰਸੇ ਹੋਏ ਟੋਕੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ and soaked in moonlight, lying on the bundle of twigs
ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਾਹਲ ਕੱਢਣਾ, ਬੜਾ ਸੰਗੀਤਮਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ it is very musical to curse the heaven
ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਪਏਗਾ ਕਿਓੁਂਕਿ yes, we shall have to remember this because
ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ‘ਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ when the pockets of the hearts have nothing
ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਹੀ ਸੁਖਾਵਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ। it is very soothing to remember
ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਦਾਈ ਦੀ ਘੜੀ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ i want to express gratitude at this hour of farewell
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੁਸੀਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ to all those beautiful things
ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਤੇ ਤੰਬੂ ਵਾਂਗ ਤਣਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ that weighed down our meetings like tents
ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਆਮ ਥਾਵਾਂ ਦਾ and those common places
ਜੋ ਸਾਡੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਹੁਸੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, that became became beautiful at our meetings
ਮੈਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ- and I thank
ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਠਹਿਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ those that would pause at our heads
ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਭਰੀ ਹਵਾ ਦਾ the breeze, filled-with-songs and soft like you
ਜੋ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਲਾਈ ਰੱਖਦੀ ਰਹੀ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ that would keep my mind occupied while I waited for you
ਆਡ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਰੇਸ਼ਮੀ ਘਾਹ ਦਾ and the silken grass that grows on top
ਜੋ ਤੇਰੀ ਰੁਮਕਦੀ ਹੋਈ ਤੋਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਦਾ ਵਿਛ ਵਿਛ ਗਿਆ, that always spread itself in front of your swaying walk
ਟੀਂਡਿਆਂ ‘ਚੋਂ ਕਿਰੀਆਂ ਕਪਾਹਾਂ ਦਾ the cotton out of the trunks
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਉਜ਼ਰ ਨਾ ਕੀਤਾ that never seemed to mind
ਤੇ ਸਦਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੇਜ ਬਣ ਗਈਆਂ, that smilingly became beds for us
ਗੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੈਨਾਤ ਪਿੱਦੀਆਂ ਦਾ the small birds deployed on sugarcane fields
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਦੀ ਬਿੜਕ ਰੱਖੀ who kept an eye out on those coming and going
ਜਵਾਨ ਹੋਈਆਂ ਕਣਕਾਂ ਦਾ the ripened wheat
ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬੈਠਿਆਂ ਨਾ ਸਹੀ, ਲੇਟਿਆਂ ਤਾਂ ਢੱਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। that covered us, if not while sitting at least when we lay down
ਮੈਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾਂ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਨਿੱਕਿਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ I thank those small flowers of mustard
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੈਂਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਖਸ਼ਿਆ ਮੌਕਾ that often granted me the boon
ਪਰਾਗ ਕੇਸਰ ਤੇਰਿਆਂ ਵਾਲਾਂ ਚੋਂ ਝਾੜਨ ਦਾ। to shake out the saffron pollen from your hair
ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਿੱਕਾ ਨਿੱਕਾ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹਾਂ I am a human being – a man, who is made by joining lots of small small things
ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ and for all those things
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੈਂਨੂੰ ਖਿੰਡਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚਾਈ ਰੱਖਿਆ that prevented me from coming undone
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਹੈ I have a lot to thank
ਮੈਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। I want to thank
ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਹੀ ਸਹਿਜ ਹੈ It’s so simple to love
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਇਆਂ as if while tolerating oppression
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, getting oneself ready for battle
ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗੁਪਤਵਾਸ ਵਿਚ ਵੱਜੀ ਹੋਈ ਗੋਲੀ ਤੋਂ or as if shot by a bullet during secret exile
ਕਿਸੇ ਛੰਨ ਅੰਦਰ ਪਏ ਰਹਿ ਕੇ in one moment while laying down
ਜ਼ਖਮ ਦੇ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਲਪਣਾ ਕਰੇ imagining the healing of the wound
ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ falling in love
ਤੇ ਲੜ ਸਕਣਾ and die fighting
ਜੀਣ ਤੇ ਈਮਾਨ ਲੈ ਆਉਣਾ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ, ਇਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। my friend, it’s like taking life and faith
ਧੁੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਖਿੜ ਜਾਣਾ, the way sunlight blooms on Earth
ਤੇ ਫਿਰ ਗਲਵਕੜੀ ਵਿਚ ਸਿਮਟ ਜਾਣਾ, and then gets constricted in a cuddle
ਬਰੂਦ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉੱਠਣਾ the way it flares up like an explosive
ਤੇ ਚੌਹਾਂ ਕੂਟਾਂ ਅੰਦਰ ਗੂੰਜ ਜਾਣਾ- and echoes inside four walls
ਜੀਣ ਦਾ ਇਹੋ ਹੀ ਸਲੀਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। that’s the way to live life
ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਜੀਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ to love and live doesn’t come easy to those
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਬਾਣੀਏ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। those whom life has made into traders
ਜਿਸਮਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਮਝ ਸਕਣਾ- to understand the relationship between bodies
ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਨਫਰਤ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਲੀਕ ਨਾ ਖਿੱਚਣਾ never to draw a line between happiness and hate
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਆਕਾਰ ਤੇ ਫ਼ਿਦਾ ਹੋਣਾ- to be smitten by the expanded size of life
ਸਹਿਮ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਮਿਲਨਾ ਤੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ- to meet and part after piercing all restraints
ਬੜਾ ਸੂਰਮਗਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ is the work of a great warrior, my friend
ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੰਦਾ ਹਾਂ। I now bid you farewell
ਤੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਵੀਂ you forget
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝਿੰਮਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਲ ਕੇ ਜਵਾਨ ਕੀਤਾ how I nurtured you into youth
ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ what all did my eyes not do
ਤੇਰੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਿਚ, to chisel your features into place
ਕਿ ਮੇਰੇ ਚੁੰਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ how my kisses beutified your face
ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਜੱਫੀਆਂ ਨੇ and my hugs
ਤੇਰਾ ਮੋਮ ਵਰਗਾ ਪਿੰਡਾ ਕਿੰਜ ਸੰਚੇ ‘ਚ ਢਾਲਿਆ cast your wax-like body into shape
ਤੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਈ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਵੀਂ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ you forget all this, my friend
ਸਿਵਾ ਇਸ ਤੋਂ other than
ਕਿ ਮੈਂਨੂੰ ਜੀਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋਚਾ ਸੀ that I had a great desire to live
ਕਿ ਮੈਂ ਗਲੇ ਤੀਕਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ that I wanted to drown neck-deep into life
ਮੇਰੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਜੀਅ ਲੈਣਾ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ, live my share of life too, my friend
ਮੇਰੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਜੀਅ ਲੈਣਾ। live my share of life too, my friend
ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੰਦਾ ਹਾਂ। I now take your leave, my friend
aaj aakhaaN waris shah nuuN
Amrita Pritam’s most celebrated poem on Partition.
aaj aakhaN waris shah nuuN, kitoN kabraaN vichchoN bol,
te aaj kitab-e ishq daa koii aglaa varkaa phol
ik roii sii dhii punjaab dii, tuuN likh likh maare vaen,
aaj lakhaaN dhiiaaN rondiaa, tainuN waris shah nuN kahen
uTh dardmandaaN diaa dardiaa, uth takk apnaa punjaab
aaj bele lashaaN bichhiaaN te lahu dii bharii chenab
kise ne panjaN paniaN vichch dittii zahar ralaa**
te unhaaN paniiaaN dharat nuuN dittaa paanii laa**
is zarkhez zamiin de luun luun phuttia zaher **
gitth gitth charhiaaN laaliaN fuuT fuuT charhiaa kaher**
veh valliissii vha pher van van vaggii jaa, **
ohne har ik baaNs di vanjhalii ditti naag banaa **
pehlaa dang madaariaN, mantar gaye guaach, **
dooje dang di lagg gayii, jane khane nuN laag **
aagaaN kiile lok muNh, bus phir dang hi dang, **
palo palii punjaab de, neele pae gaye ang.**
gale’oN tutt’e giit phir trakaleon tuttii tand, **
trinjanoN tuttiaaN saheliaaN, chaRakhRre ghuukar band**
sane sej de beriaaN, luddaN dittiaaN rohr, **
sane daliaan peengh aj, piplaaN dittii toR **
jitthe vajdii sii phuuk pyaar dii, ve oh vanjhalii gayii guaach**
raanjhe de sab viir aaj, bhul gaye usadii jaach**
aj dhartii te lahuu varsiyaa, kabraaN paiaaN chon,
preet diaaN shaahzaadiaaN, aaj vichch mazaaraaN ron
aaj sabh ‘Qaido’ ban gaye, husn ishq de chor
aaj kitthoN liaaiye labbh ke waris shah ik hor
aaj aakhaN waris shah nuuN, kitoN kabraan vichchoN bol,
te aaj kitaab-e ishq daa, koii aglaa varkaa phol
I ask Waris Shah (1) today to speak up somewhere from the graves
And to turn to a new page of the book of love
Once, when one daughter of Punjab wept, you had hit out by writing
Today a million daughters weep and implore you, Waris Shah:
Arise, O friend of the distressed! Arise, see the plight of your Punjab
Corpses lie strewn in the fields and Chenab is filled with blood
Someone has mixed poison into the waters of the five rivers
And that water is now irrigating the land
This fertile land is sprouting poison,
the horizon has turned scarlet-red and the curses fly to the sky
The poisonous wind that passes through the forest
Has transformed each bamboo-shoot into a cobra
The first snake-bite made the snake-charmer forget his spell
And the subsequent bites have addicted the people
They have been bitten again and again
And in no time, the limbs of Punjab have turned blue
Silenced are the songs in the streets, the thread of the spinning-wheels snapped
The girls have fled the courtyards, the whirr of the spinning wheels halted
The wedding beds and the boats have been thrown away
Today the branch with the swing on the Pipal has broken
The flute through which blew the breath of love is lost
All the brothers of Ranjha today have forgotten this art
Blood rained on the earth and the graves are leaking
And the princesses of love are crying amidst the tombs
All have become Qaidon (2) today, thieves of beauty and love
Today, wherefrom shall we get yet another Warish Shah?
I ask Waris Shah today to speak up somewhere from the graves
And to turn to a new page of the book of love
- Waris Shah wrote the celebrated Punjabi classic Heer Ranjha. Many verses attributed to him have been shown to be later additions and accretions.
- Qaidon, the uncle of Heer, was the villain, who came in the way of the lovers.
Juvenilia 